Jaarlijks worden gemiddeld tienduizend asielzoekers en migranten in Nederland opgesloten in aparte detentiecentra voor vreemdelingen. Het gaat hierbij niet om veroordeelden of verdachten van een strafbaar feit, maar om mensen die niet over de juiste documenten beschikken. De omstandigheden in deze centra zijn zwaarder dan in gewone gevangenissen.
Iedereen in Nederland die (nog) niet over geldige verblijfsdocumenten beschikt loopt het risico in vreemdelingenbewaring te worden opgesloten. In de praktijk gaat het vooral om:
-
mensen die aan de grens, bijvoorbeeld op Schiphol, worden aangehouden zonder de juiste papieren; bijvoorbeeld asielzoekers
-
mensen die al langer in Nederland zijn zonder de juiste papieren; bijvoorbeeld uitgeprocedeerde asielzoekers en hun kinderen of migranten die geen asielverzoek hebben ingediend, maar in Nederland proberen geld te verdienen.
Illegalen zijn geen criminelen
Migranten zonder geldige verblijfsvergunning worden vaak illegalen genoemd. De term lijkt steeds vaker met 'criminelen' te worden geassocieerd, terwijl het vaak gaat om mensen die niet zelf kunnen terugkeren naar hun geboorteland. Illegalen zijn geen criminelen. Illegaal verblijf is alleen strafbaar als de betrokkene 'ongewenst' is verklaard. Het huidige kabinet wil illegaliteit strafbaar gaan stellen. Dit is een slecht idee. Eerdere kabinetten hebben dit plan al geopperd maar toen moeten concluderen dat strafbaarstelling meer problemen veroorzaakt dan oplost. Het geeft mensen zonder verblijfsvergunning, onterecht en nog meer dan nu al het geval is, een crimineel stigma. Ook zullen meer mensen onzichtbaar worden voor de overheidsdiensten. Minder mensen, waaronder kinderen, zullen gebruik maken van onderwijs en noodzakelijke medische hulp uit angst om opgepakt te worden.
10.000 mensen jaarlijks opgepakt
In Nederland verblijven naar schatting tussen de 62.500 en 115.000 migranten zonder een geldige verblijfsvergunning. De meesten van hen komen uit Afrika, een kleiner deel komt uit Azië en Zuid-Amerika. Ongeveer 10.000 mensen komen jaarlijks in vreemdelingenbewaring terecht. Wanneer tijdens bijvoorbeeld politiecontrole blijkt dat hun documenten vals zijn, worden ze overgedragen aan één van de detentiecentra. Daarnaast loopt elke migrant die in Nederland verblijft zonder geldige verblijfsstatus, het risico voor korte of langere tijd opgesloten te worden in een vreemdelingendetentiecentrum. Vaak wordt deze groep opgepakt voor lichte overtredingen in het verkeer, bijvoorbeeld voor zonder licht op de fiets rijden of het niet hebben van een treinkaartje. Bij het bekeuren wordt ook altijd naar een legitimatie gevraagd.
Nederland heeft vijf detentiecentra voor vreemdelingen:
-
de detentiecentra Alphen aan den Rijn, Zaandam, Zeist en Schiphol-Oost
-
de uitzetcentra op Schiphol-Oost en in Zestienhoven.
Verschillen tussen vreemdelingenbewaring en gevangenissen
De Nederlandse regering stelt slechts beperkt middelen beschikbaar voor vreemdelingenbewaring, met als gevolg dat de omstandigheden strenger en soberder zijn dan in gewone gevangenissen. Voor vreemdelingenbewaring geldt:
-
gevangenen hebben geen recht op werk, een opleiding/cursus, of ‘bezoek zonder toezicht'
-
gevangenen weten niet hoe lang hun detentie zal duren; ze kunnen zich dus ook niet voorbereiden op hun eventuele vrijlating en wat ze dan zullen gaan doen
-
het verblijf is op geen enkele positieve manier op de toekomst gericht, er is geen aandacht voor re-integratie
-
het is onmogelijk om onder begeleiding bij belangrijke familiegebeurtenissen te zijn, zoals de geboorte van een eigen kind of het overlijden of begrafenis van directe familieleden
-
gevangenen worden in groepen in een cel geplaatst.
Steun justitiepastores
Eén op de drie gedetineerden vraagt hulp van een pastor, uit een behoefte aan troost of voor religieuze gesprekken. In vreemdelingenbewaring ligt dit aantal naar verwachting vele malen hoger. Het ministerie van Justitie is verantwoordelijk voor de organisatie van het geestelijke welzijn van gedetineerden. Per negentig gedetineerden is er één geestelijk verzorger. De geestelijk verzorgers hebben verschillende religieuze achtergronden.
Alternatieven voor vreemdelingenbewaring
Justitia et Pax vindt de detentie van illegale migranten buitenproportioneel en onnodig zwaar. Er zijn ook alternatieven die de vrijheid, de rechten en het welbevinden van ongedocumenteerde migranten minder aantasten. Toch investeert de overheid nog nauwelijks in bestaande lichtere alternatieven voor vreemdelingenbewaring. Daar lijkt wel verandering in te komen. Minister Leers heeft op 26 januari jl. aangekondigd onderzoek te zullen doen naar alternatieven voor vreemdelingenbewaring. In mei 2011 zal hij daarover een brief aan de Tweede Kamer sturen. Ook bekijkt hij of de criteria op grond waarvan iemand in vreemdelingenbewaring kan komen, verscherpt kunnen worden, zodat extra kwetsbare mensen (zieken, zwangere vrouwen) voortaan niet meer in detentie hoeven.
Activiteiten Justitia et Pax
Justitia et Pax:
-
onderzoekt alternatieven voor vreemdelingenbewaring (zoals het invoeren van een meldplicht, of tijdelijk verblijf op een betrouwbaar adres);
-
heeft in mei 2010 een rapport gepubliceerd met de ervaringen en visies van katholieke geestelijk verzorgers die werkzaam zijn in vreemdelingenbewaring. Dit rapport bevestigt veel van de zorgen die eerder zijn geuit door Amnesty International en andere organisaties;
-
is samen met enkele bisschoppen over dit rapport in gesprek gegaan met de minister van Justitie. Ook gaat Justitia et Pax het gesprek aan met de Tweede Kamer over de inhoud van dit rapport.
Samenwerkingsverbanden
Justitia et Pax heeft een strategische alliantie met het Rooms-katholieke Justitiepastoraat, dat onder meer werkt in vreemdelingenbewaring.
Samen met organisaties als Amnesty International, Kerk in Actie, het Landelijk Ongedocumenteerden Steunpunt (LOS) en het Humanistisch Verbond werkt Justitia et Pax aan een verbetering in het beleid van vreemdelingenbewaring.
Kerk in Actie is een handtekeningenactie begonnen tegen de strafbaarstelling van illegaliteit. Ook meedoen?
Klik hier.
print